Fesleğen bakımı

Fesleğen, bakımı kolay olan ve “nane” sınıfına ait, en yaygın, yetiştirilmesi ve bakımı kolay, mutfaklarda yaygın olarak kullanılan, latince adı “Ocimum Basilicium” olan bir bitki çeşididir. Nane sınıfına(Lamiaceae) ait olan fesleğen bitkisinin kökeni Güney Asya ve Güney Pasifik adalarına dayanmaktadır. Fesleğen bitkisi genel olarak aromalı yaprakları için yetiştirilir ve taze ya da kurutulmuş olarak Asya ve Batı mutfağı yemeklerinde ve salatalarında sıklıkla kullanılır. Tayland yemeklerinde ise fesleğen tohumları kullanılabilmektedir. Bu çiçeğin kolay yetiştirilmesi ve çok farklı kullanım alanları bulunması nedeniyle diğer çiçek çeşitleri gibi ayrıca anlatılması uygun olacaktır.

Pek çok şifalı ve lezzetli bitki gibi fesleğen de güneşli ortam ve günlük 6-8 saate kadar ışığa ihtiyaç duyar. Fesleğen güneşi seven bir bitkidir. PH değeri 6-7,5 aralığında kuru toprak, yetiştirmek için en ideal olan koşulları sunmaktadır.

Soğuk ve dondurucu kış günleri ardından, bahar aylarında fesleğen tohumlarının toprağa doğrudan ekilmesi suretiyle bitkinin üretilmesi sağlanmaktadır.  1 cm kadar kalınlıktaki toprağın altına tohumların eşit olarak dağıtılması suretiyle ekim gerçekleştirilebilecektir. Fesleğen fidesinin yaprakları, büyük D harfi şeklinde ve geniş boyutlarda ve birbirine bakan şekilde gelişmektedir.

2-3 adet gerçek yaprak geliştikten sonra, fideler inceltilmeli veya 15-30 cm kadar uzaklıkta yerleştirilecek şekilde birbirlerinden ayrılmalıdırlar. Bitkilerin birbirinden uzak mesafede yetiştirilmesi hava almalarını sağlayacak, oksijen akışını artırarak yapraklarının daha hızlı gürleşmesini sağlayacak ve bitkinin nem düzeyini daha sağlıklı hale getirecektir. Ayrıca, kapalı ortamlar dışında yetiştirilmesi planlanan fesleğenlerin, dışarı çıkartılmadan 6-8 hafta kadar kapalı ortamda yetiştirilerek filizlenmesinin sağlanması gelişmesinin daha sağlıklı olmasını sağlayacaktır.

Fesleğen yetiştirirken,  toprakta ve bitki çevresinde oluşan mantarlar problem yaratabilir. Mantar ile mücadele ederken fesleğenin yetiştirileceği toprak çeşidi önem kazanmaktadır. Fesleğeni kompost yöntemi ile hazırlanmış doğal humusla karıştırmak ve toprağı bu şekilde zengin hale getirmek gerekir. Fesleğen kökleri su içinde kalmayı sevmezler bu nedenle toprağın geçirgen olması, doğru drenaj sağlaması önemlidir.

Ülkemizdeki olağan yağmurlara bağlı olarak, 7-10 günde bir sulama yapılarak, bitki kökünün nemlendirilmesi sağlanmalıdır. Fesleğen aşırı suyu seven bir bitki değildir. Bu demek değildir ki çok az sulama yapılmalıdır. Sadece toprak kuruduğunda su verilmelidir. Eğer fesleğeniniz sararmaya başlarsa bu fazla sulama işaretidir. Kurumaya başlaması ise az su verdiğinizi gösterir. Fesleğenin yapraklarını sulamayın, bitkinin dibinden doğrudan su verin.  Saksıda yetişen fesleğenler daha çabuk kuruyacağından, bahçede yetiştirilenlere göre daha sıklıkla sulanmalıdır. Saksı tercih ederken altında suyun akacağı boşluk bulunan saksıların tercih edilmesi, suyun toprak içinde kalarak köke zarar vermesini önlemekte yararlı olacaktır.  Toprağın drenajını sağlamak için toprağın altına çakıl taşları konulabilecektir. Çakıl taşı yerine fıstık, ceviz, fındık gibi sert kuruyemiş kabukları da konulabilir. Yerleştirme ardından besin yönünden zengin humuslu toprağı eklemek gerekir. Saksıda yetiştirilen fesleğenler için toprağın humusla zenginleştirilmesi yetişmesine olumlu etki edecektir.

Saksıda fesleğen

Saksıda fesleğen

Mutfakta kullanım için bakılan fesleğen yapraklarını toplarken koparmak yerine üstten dalların kesilmesi uygun olacaktır. Bu durumda, sonraki yaprakların daha hızlı ve gür çıkması sağlanmış olacaktır. Toplamak için sabah saatleri daha uygundur. Fesleğen çiçek açana kadar toplanabilir. Fesleğen bahçede bezelye ve salatalığın yanına ekilmemelidir. Ama domates ile birlikte ekilebilir ve yeni lezzetler elde edilebilir. Domatesle yan yana ekildiğinde yaydığı güçlü kokusuyla domatese zarar verebilecek böcekleri uzaklaştırır.

Kapalı ortam dışında, bahçe, tarla vb. açık alanlarda yüksek miktarda fesleğen yetiştirilmesi durumunda, her 3 metrelik aralıkta yaklaşık 90 gram kullanılmak şartıyla ticari gübreler kullanılabilecektir. Dışarda yetişen fesleğenler için likit gübrelerin tavsiye edilen miktarının yarısı kadar ve 4-6 hafta aralığında, kapalı ortamda yetiştirilen fesleğen içinse 3-4 hafta aralığında gübreleme yapılması uygun olacaktır.

Genç taze yaprakların makasla kesilmesi suretiyle hasat işlemi gerçekleştirilmelidir. Tüm bitki sapı hasatta kullanılacaksa, bir yaprak çiftinin üzerinden kesim yapılabilecektir. 1 hafta içerisinde kesilen yerden yeni filizler çıkacak ve büyüme hızlı olacaktır. Yemek için düşünülüyorsa, büyüme zamanında periyodik olarak bitkinin hasat edilmesi, bitkinin daha özlü, etli olmasını ve yetişmesinin hızlanmasını sağlayacaktır. Bir başka deyişle yemek için yetiştirilen fesleğenlerin çiçek açmadan budanması uygun olacaktır. Aksi takdirde, fesleğenin çiçek açmasına müsaade edilirse, dallar kalınlaşacak ve alınacak ürün miktarı azalacaktır. Öte yandan, bazı çiçekler süs amaçlı olarak da kullanılabilmektedir. Özellikle mor yapraklı olan fesleğenler pembe renkli çiçekler açabilmektedir. Süs amaçlı kullanacaksanız, birkaç sap keserek fesleğen buketi de yapabilirsiniz.

Fesleğen yapısı gereği narin bir bitki olduğundan kış aylarında ülkemizde yaşamını devam ettirememektedir. Bu sebeple, soğuk kış aylarında bitkinizi kapalı ortama taşıyabilir siniz. İçeri almanız durumunda fesleğeninizin yeteri kadar ışık aldığından emin olmalısınız. Uzun gecelerin yaşandığı kış günlerinde ışık yetersizliği olabileceğinden yapay ışıklar kullanılmak suretiyle günlük 10-12 saat kadar ışık verilmesi uygun olacaktır.

Fesleğen en güzel taze olarak kullanılır. Karanfile benzeyen aroması Avrupa ve Asya mutfaklarında sıklıkla kullanılmaktadır. Öte yandan, soğuk aylarda pek çok insan dondurulmuş veya kurutulmuş fesleğeni yemeklerde kullanabilmektedir.

Yapraklar, bitkinin ters olarak asılması suretiyle küçük demetler halinde sıcak, kuru ve iyi havalandırılmış odalarda 1 hafta içerisinde kurutulmak suretiyle saklanabilmektedir. Aynı şekilde düz bir zemine bitkinin yayılması suretiyle de kurutuma işlemi gerçekleştirilebilir. Kurutma işlemi gerçekleştirildikten sonra yaprakları toplanmalı ve hava geçirmeyen kavanoz veya saklayıcılarda, ısıtma cihazları ve direk ışıklardan uzak olacak şekilde muhafaza edilmelidir. Doğru şekilde muhafaza edilirse 1 yıla kadar saklanması mümkün olabilecektir. Herhangi bir nem hissedilirse, kavanoz boşaltılmalı ve kurutuma işlemi tekrarlanmalıdır. Öte yandan, fesleğen yaprakları kurutulduğunda, kötü görünümlü kahverengi şekle dönüşmektedir. Bu sebepten en iyisi dondurularak saklama işleminin gerçekleştirilmesidir.

Fesleğenin saklanması için dondurulması diğer bir yöntemdir ve bitkinin yaprağının tadının taze fesleğen gibi kalmasını sağlar. Küçük plastik çantalarda küçük miktarda fesleğenler dondurulabilir. Ya da buzluğun içerisinde çekmecelere veya bölmelere uygun şekilde yerleştirme yapılarak küçük demetler halinde de saklanabilir.

Fesleğen Bakımında Püf Noktaları

Evdeki kalorifer, kombi gibi ısıtma sistemleri nemi alır ve havayı kuruturlar. Yumuşak yapraklı fesleğen neme ihtiyaç duyduğundan, nem eksikliği yetişmesini olumsuz etkileyebilir. Fesleğen yanında başka salon çiçekleri yerleştirilmesi veya fesleğen için terraryum kullanılması ile bu sorun çözülebilecektir.

Pencereler odalar için aşırı soğuk kaynağı olabilir. Pencereleriniz 2 camlı pimapen değilse, ya da 2 katlı bile olsa izolasyonu iyi değilse, yanına yaklaştıkça oldukça soğuk olduklarını herkes bilir. Pencere yanına yerleştirilen bir fesleğen bitkisi bu sebeple aşırı soğuğa maruz kalırsa yaprakları zarar görecek kararmaya başlayacaktır.

Böyle bir durumla karşılaşılırsa, zarar görmüş dal ve yaprakların budanması, pencere yanından fesleğenin uzaklaştırılması gerekir. Uygun ortama yeniden yerleştirme yapılması ve budama sonrası yeni yapraklar hızlıca gelişecektir.

Fesleğen Faydaları

  • Besin değeri yüksektir.

Yarım kap(21,20 gram) taze doğranmış fesleğenin günlük ortalama bir insanın besin ihtiyacının yüzde kaçını karşıladığı aşağıda yer almaktadır:

K vitamini                             % 98

Manganez                          % 12

Bakır                                    % 9

A vitamini                           % 6

C vitamini                           % 5

Kalsiyum                             % 4

Folik asit                              % 4

Demir                                   % 4

Fesleğenin yararları yukarıda belirtilen ve yüksek miktarlarda ihtiva ettiği vitamin, maden ve diğer maddelere bağlı olarak 3 başlık altında özetlenebilir:

  • Anti-bakteriyel özelliği vardır.
  • İltihaplanmayı önlemeye yarar.
  • Kalp ve damar rahatsızlıklarını önleme amaçlı yararlı vitaminlere sahiptir.

Fesleğen bu 3 madde altında toplanabilecek pek çok alanda mutfaklarımız dışında da kullanılmaktadır. Fesleğen geleneksel olarak pek çok kültürde yüzlerce yıldır tedavi amaçlı da tıp alanında kullanılmaktadır.

10 maddede fesleğenin kullanım alanları

  • Fesleğen pesto- Dünyanın pek çok ülkesinde fesleğenin en yaygın kullanımı pesto yapımıdır. Pesto yumurtalardan, etlere, etlerden taze salatalıklara kadar pek çok besini tatlandırmak için kullanılabilir.
  • Genel yemek yapımı- Kurutulmuş fesleğen hemen hemen tüm yemeklere tat olarak eklenebilir. Fesleğen dünyanın pek çok farklı ülke mutfağının vazgeçilmezidir ve bu vazgeçilmezlik boşuna değildir. Fesleğenin verdiği derinlik ve tat diğer bitkilerin hepsinden fazladır. Diğer bitkilere göre avantajı da evde insanların kendisi tarafından yetiştirilebilmesi ve bu yetiştirilen bitkinin mutfak yemeklerinde kullanılabilmesidir.
  • Mideyi rahatlatır- İtalyanların tüm yemeklerine bir parça fesleğen koymasının sebeplerinden biri belki de budur. Yarım çay kaşığı kadar taze ya da kuru fesleğen yaprağının suyla karıştırılarak içilmesinin sindirime yardımcı olduğu ve şişkinlik hissini ortadan kaldırdığı bilinmektedir.
  • Öksürük ve soğuk algınlığı- Pek çok aktar soğuk algınlığı ve öksürük durumunda fesleğen önermektedir. Öksürüğü olan kişilerin fesleğen yaprağını çiğnemesinin ve soğuk algınlığı olanların kurutulmuş fesleğenle yapılmış çayı içmeleri durumunda rahatladıklarına inanılmaktadır.
  • Baş ağrısı için yüze buhar olarak– Suda bulunan kurutulmuş fesleğenin yüze buhar şeklinde yansıtılması durumunda baş ağrısına iyi geldiği düşünülmektedir. Kaynar suda bir çay kaşığı fesleğenin büyük bir kapta karıştırılması ve yüzünüzün kaptan çıkan buhara 5-10 dakika boyunca tutulması durumunda baş ağrısında rahatlama olacaktır. Öte yandan tüm gün boyunca fesleğen soslu makarna gibi kokacağınızı aklınızdan çıkarmamalısınız!
  • Antibiyotik özellikleri- Avrupalı bilim adamlarının fesleğenin antibiyotiğe bağışıklık kazanmış hastalıkların tedavisinde kullanım için araştırma yaptıkları bilinmektedir.
  • Isırıklara karşı- Dışarıda çalışıyor veya dışarıda sıklıkla bulunmanız gerekiyorsa, böcek ve haşerelerce ısırılırsanız başka çareniz de kalmadıysa, bir parça fesleğeni çiğnemek ve ısırık sonucu oluşan yaraya bastırmak, acıyı azaltacaktır.
  • Kulak enfeksiyonları- Fesleğen yağı anti bakteriyel özelliktedir ve damla olarak kulakta kullanılması kulak iltihaplarını geçirmekte yardımcı olacaktır.
  • Kan şekeri- Fesleğenin düzenli olarak tüketilmesi veya çay olarak içilmesi durumunda kan şekerini düzenlediğini gösteren kanıtlar vardır.
  • Stresi düşürür- Duş aldığınız sıcak suya 2 kap fesleğen karıştırılırsa ve vücudunuza uygulanırsa stresi azaltacak ve rahatlamayı sağlayacaktır.

İnsan sağlığıyla direk ilgili bu 10 madde dışında günlük kullanımda fesleğenin sinek ve sivrisinekleri uzaklaştırdığına inanılır. Pencere önleri, kapı, balkon ve terasınızın çeşitli noktalarına fesleğen ekilmiş saksılar yerleştirerek hem güzel bir görünüm elde edebilir hem de sinek türleri ve değişik zararlılarla mücadele edebilirsiniz.

Fesleğen bakımı ve fesleğen yararları ardından, asıl zevkli olan konumuza ve fesleğenin lezzet deposu olarak kullanımını da anlatarak yazımıza devam edelim.

Fesleğen dünyanın tüm mutfaklarında yaygın olarak kullanılmaktadır. En çok bilinen fesleğen kullanımı makarna üzerinde sos olarak hazırlanandır. Soslarda yaygın olarak kullanılması nedeniyle kökeni İtalya olarak bilinse de fesleğenin anavatanı aslen İtalya değil, Güney Asya’dır.

Fesleğen soslu makarna

Fesleğen soslu makarna

Fesleğen soslu makarna nasıl yapılır?

Malzemeler:

  • 10 adet taze fesleğen yaprağı ( veya 1 tatlı kaşığı kuru)
  • 1/2 su bardağı badem
  • 1 diş sarımsak
  • 1/4 su bardağı parmesan peyniri(Rendelenmiş olması tercih nedenidir)
  • 5 yemek kaşığı zeytinyağı
  • 1 paket .tahıllı spagetti (375 gr.)
  • 10 adet kiraz domates (Servis yaparken makarnanın üzerine konulmak üzere)
  • Tuz-karabiber

 

Yapılışı:

  • Önce bildiğimiz yöntemlerle spagetti haşlanır ve suyu süzülüp, tencerede bekletilir.
  • Bademler, fesleğenler, sarımsak, peynir, istenildiği kadar tuz ve karabiber mikser konup birkaç kez döndürülür, zeytinyağı ilave edip hepsi iyice karışana kadar bir kaç kez daha mikser çalıştırılır.
  • Mikserde hazırlanan fesleğen sosumuz makarnamızda kullanılabilir hale gelmiştir.
  • Fesleğen sosu spagetti ile iyice harmanlanır, servis tabağına alıp üzerine ortadan kesilmiş domatesler konularak servis yapılır. Sos hazırlanırken parmesan peyniri tercih edilmezse herhangi bir peynir çeşidi de kullanılabilir.

Son olarak asıl konumuz olan fesleğen bakmında dikkat edilecek hususlarla ilgili bir özet yaparak konumuzu toparlayalım ve yazımızı bitirelim:

Özet

Fesleğen çiçeği sadece ülkemizde değil tüm dünyada farklı kullanım alanları ve faydaları nedeniyle insanlarca çok sevilmektedir.  Salon çiçeği, balkon çiçeği ya da bahçe çiçeği olarak yetiştirilmesi kolay olan bir çiçektir.

Fesleğen hem iç hem de dış mekan bitkisi olarak yetiştirilmesi en kolay bitkilerden biridir. Üstelik yemekleriniz ve salatalarınız için de güzel aroması olan bir bitki çeşididir.

Işık İhtiyacı

Fesleğen, ışık seven bir bitkidir. Bu nedenle fesleğen yetiştirmek için güneşi bol bir noktayı tercih etmek olumlu geri dönüş almanızı sağlar. En az 4 saat güneş almalıdır.

 Toprak Çeşidi

Fesleğeni en sağlıklı ve hastalıklardan uzak olarak yetiştirmek için toprağını doğal humusla karıştırmak ve toprağı bu şekilde zengin hale getirmek gerekir. Fesleğen kökleri su içinde kalmamalı bu nedenle toprağın geçirgen olması, doğru drenaj sağlaması önemlidir.

Yetiştirmek için uygun ortam

Güneşi sevmesi nedeniyle, güneş alması dışında fesleğenin rüzgar ve soğuktan korunması gerekir. Dışarıda bahçe veya başka alanda yetiştirilebileceği gibi saksıda da yetiştirilebilir.

Sulama

Fesleğen suyu çok sevmez bu sebeple haftada 1 sulamak yeterli olacaktır. Fakat yazın Temmuz ve Ağustos gibi kurak aylarında sulama periyodunu haftada ikiye çıkarmak gerekir. Toprağın dış yüzeyi kuruduğunda sulamak gerekir.

 İç mekanda fesleğen bakımı ipuçları

Kök çelikleri sezonun ilk donu yaşanmadan bir makasla kesilir ve suda bırakılır. Su içerisinde ortalama 7 gün içinde köklenmeye başlayacaktır.

Gür fesleğen fideleri İçin; fesleğenin boyu 10-15 cm.’ye ulaştığında makasla kesin.  Öncelikle üst yaprakları kesin, bu düzenli büyüme sağlamanın en etkili yoludur. Fesleğenin lezzetinin gelişmesi için haftada bir kesme işlemini yapın.

Gerekli olmadıkça gübrelemeyin. Çok fazla gübre vermek fesleğenin tadını bozacaktır. Eğer fazla sulama yapıyorsanız bu da yaprakların renginin sararmasına neden olacaktır.

 

 

Yorum yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>